به مر کز شیمی خوش آمدید

کلمه اسمز ریشه یونانی داشته وبه معنای فشار دادن است و غشای نیمه تراوا

به غشائی مانند سلوفان یا پارشمن گفته میشود  که نسبت به  برخی از مولکولها

 نفوذ پذیر و نسبت به بعضی دیگر نفوذ ناپذیر است . شکل زیر غشائی را نشان

 می دهد که نسبت به آب تراوا و نسبت به ساکاروز ( قند نیشکر ) تراوا نیست

 در یک ظرف غشا ، آب خالص ودر طرف دیگر محلولی از قند جای داده شده

 است . از این غشا مولکولهای قند نمی توانند عبور کنند ولی مولکولهای آب

از هر دو سمت میگذرند و اما در سمت چپ این دستگاه ( آب خالص ) مولکولهای

 آب در واحد حجم بیشتر از سمت راست آن( آب و قند ) است . بنابراین سرعت

 عبور مولکولهای آب از سمت چپ غشا به سمت راست آن بیشتر از جهت

 مخالف آن است . درنتیجه با عبور آب از سمت چپ به راست ، عده مولکولهای

 آب در سمت راست غشا به تدریج زیاد می شود و محلول شکر رقیق تر میشود .

 با زیاد شدن عده مولکولهای آب در سمت راست ، ارتفاع محلول در با زوی راست

 لوله U  شکل ، افزایش می یلبد . این فرایند اسمز نامیده می شود .

از طرف دیگر ، براثر زیاد شدن فشار ئیدروستاتیکی در سمت راست ، مولکولهای

آب از سمت راست غشا به سمت چپ آن رانده میشوند ، تا که سر انجام سرعت

عبور از سمت راست با سرعت عبور از سمت چپ برابر میگردد . بنا براین حالت

 نهایی ، حالت تعادلی است که در آن سرعت عبور مولکولهای آب از غشا در دو جهت

 برابر است . در این حالت  تفاوت ارتفاع بین دو سطح مایع در دو بازوی لوله U  شکل

اندازه فشار اسمزی را نشان میدهد .

انیمیشن زیر مفهوم فشار اسمزی را به زیبایی نشان می دهد

http://www.stolaf.edu/people/giannini/flashanimat/transport/osmosis.swf

فشار اسمزی از دیگر خواص کولیگاتیو به شمار می آید یعنی اگر عده ذرات محلول های

 مختلف یکسان باشد فشار اسمزی یکسانی اعمال میشود

 اگر بر محلول بازوی سمت راست فشاری بیش از فشار در حالت تعادل وارد

 شود ، راندن آب در جهتی مخالف آنچه معمولا مشاهده می شود امکان پذیر

خواهد بود . این فرایند اسمز معکوس نامیده میشود

یک انیمشن از فشار اسمزس و اسمز معکوس را اینجا ببینید

http://www.geafiltration.com/html/technology/reverse_osmosis_new.html

مولکولهای آب در فرایند اسمز همواره از نواحی غلیظ تر به نواحی که غلظت

کمتری دارند نفوذ میکنند جاکوب وانت هوف رابطه زیر را کشف کرد که به

احترام او به رابطه وانت هوف معروف است

Ñv  =  n RT 

                  که در آن   Ñ فشار اسمزی ( بر حسب اتمسفر ) ، n  عده مولکولهای

ماده حل شده در حجم( بر حسب لیتر )  T دما ( بر حسب کلوین ) و R  ثابت عمومی

 گازها و برابر 082/0 است . .